+ بیشتر بخوانید
روح اله پرموز . خرداد ۱۳, ۱۳۹۵

افراط در بازی های رایانه ای و شبکه های اجتماعی از ابزارهای فروپاشی روابط خانوادگی

دستاوردهای بشر از صنعت و فناوری های نوین علاوه بر منافع زیادی که برای بشر داشته و رفاهی که برای او به ارمغان آورده است، همواره آسیب هایی را نیز به همراه داشته است. اگرچه بسیاری از ابداعات و نوآوری ها با انگیزه تأمین رفاه و آسایش و تحکیم ارزش های انسانی و در جهت نیل به کمال شکل گرفته است، اما در عین حال به دلیل برخی استفاده های نادرست از ابزارهای جدید، این اختراعات، گاه جسم و روان انسان ها را مورد آسیب قرار داده و گاه فرهنگ و رفتارهای اجتماعی را دگرگون کرده است. امروزه خانواده ایرانی در سبد فرهنگی خود مواجه با شبکه‌های ماهواره‌ای، فضای مجازی، رسانه‌های مدرن و ... است که هر کدام به نوبه خود بخشی از فرآیند تاثیرگذاری در خانواده را هدف گرفته‌اند. وابستگی به این شبکه ها آنقدر زیاد شده که اگر اعضای خانواده‌ ساعت‌ها صدای یکدیگر را نشوند و یا همدیگر را نبینند احساس کمبود نمی‌کنند اما اگر تنها یک ساعت شارژ گوشی همراه آنها تمام شود گویی از دنیا عقب مانده‌اند و بی حوصله می شوند. در خانواده زمانی که همه دور هم جمع می‌شوند یک دستگاه هوشمند در دستشان هست و در فضاهای مجازی سیر می‌کنند اولاً به‌ خاطر اینکه اینگونه فضاها یک سری جذابیت‌هایی برایشان دارد و همچنین گاهی اوقات به دلیل اینکه برخی افراد در ارتباطات اجتماعی خود ضعف دارند و نمی‌توانند براحتی آنچه را که می‌خواهند در ارتباطات رو در رو بگویند خیلی راحت با خود فکر می‌کنند که کسی در شبکه‌های اجتماعی نظاره‌گرشان نیست پس به‌ راحتی حرف خود را در این فضاها می‌زنند غافل از اینکه بدین ترتیب خیلی راحت پرده‌ دری در روابط می‌شود و متأسفانه بعضی از حرکت‌های معقول جای خود را به حرکت‌های نا معقول می‌دهند و در نتیجه ارتباطات خانوادگی به گسست و از هم دور شدن اعضای خانواده می‌انجامد و گاهی مواقع در روابط زوجین منجر به جدایی می‌شود البته نمی‌گویم شبکه‌های اجتماعی عاملی برای طلاق می‌شوند ولی در حد خودشان به عنوان یک ابزاری که در جدایی‌ها نقش فزاینده و سرعت دهنده دارند تأثیر گذار هستند و به موجب استفاده از آنها شیوه‌های ارتباطی و ابراز علاقه در فضای حقیقی ضعیف شده و علاقه‌های طرفین نسبت به هم فروکش می‌کند و در واقع یک طلاق عاطفی بین افراد صورت می‌گیرد و کارکرد خانواده به فضای مجازی داده می‌شود. از آثار مخرب استفاده ناصحیح از تکنولوژیهایی همانند شبکه های اجتماعی و بازی های گروهی می توان به انزوا طلبی، فردگرایی،روابط آزاد،پرخاشگری،اعتیاد،طلاق عاطفی در زوجین و….. اشاره کرد. در دنیای واقعی ما تجربیات روزمره خودمان را با ایده‌آل ‌هایمان مقایسه کرده و آنها را ارزش‌گذاری می‌کنیم و سعی می‌کنیم به نحوی ضمن ارزیابی خود در جهت بهبود رفتارهای خود گام برداریم. اما اگر ما شخصیت و رفتارهای واقعی‌مان را با آنچه در شبکه های اجتماعی از خود نشان داده‌ایم مقایسه کنیم، احتمالا به بزرگ‌ترین دشمن خود تبدیل می‌شویم، چرا که آنچه در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذاریم فقط بازگوی صفت‌های نیک و رفتارهای کنترل شده و پسندیده ما هستند که احتمالا با رفتار روزمره‌مان فاصله زیادی دارند! وقتی افراد در این فضاهای غیر واقعی قرار می‌گیرند قدرت فکر کردن و مانور دادنشان کم می‌شود حتی گاهی اوقات سرگرمی‌های افراد نیز در این فضاها ساخته می‌شود و براحتی در اختیارشان قرار می‌گیرد مثل بازی کلش آف کلنز که در زندگی جوان‌ها و خانواده‌های ما آسیب جدی شده است و برای کاربر یک دنیای خیالی را متصور می‌کند که هیچ وقت واقعیت پیدا نمی‌کند و کاربر آنقدر برای آن زحمت می‌کشد که آن را جزیی از مایملک خود می‌داند، یک زمانی ما فقط وابستگی نسبت به مواد مخدر را داشتیم ولی الان وابستگی به فضاهای مجازی هم یک وابستگی مرضی است. کلش آف کلنز که به یکی از پرطرفدار‌ترین بازی‌های رایانه‌ای تبدیل شده است و همچنین یک بازی اعتیاد آور و مخرب شناخته شده است. این بازی به داخل خانواده‌ها نفوذ کرده و به همین دلیل در اکثر موارد، زمینه مشکلات و ناراحتی‌های بی‌شماری را پدیدار کرده است. جالب این است که در طراحی این بازی فنون روانشناسی بخوبی رعایت شده است تا به این ترتیب افراد بیشتری مجذوب آن شوند، به گونه‌ای که افراد با غرق شدن در این بازی، با تقویت کننده‌های کاذب و غیرانسانی روبه رو می‌شوند و آن دسته از افرادی که نمی‌توانند این نیازها را در عالم واقع برآورده کنند بهترین فرصت را پیدا می‌کنند تا به این واسطه امتیاز بگیرند. این بازی حتی در قالب یک شبکه اجتماعی نیز ایفای نقش می‌کند چرا که امکان ارسال پیام در فرآیند این بازی فراهم شده است تا بازی‌کنندگان در خصوص بازی تبادل نظر کرده یا به گفت ‌و‌گو بپردازند و امتیاز خود را بفروشند، از این طریق احتمال آسیب‌های متعدد افزایش پیدا کند. در این بازی فردی موفق‌تر خواهد بود که توانایی تخریب بیشتر داشته باشد، درست نقطه مقابل آن خصوصیتی که می‌توان برای یک انسان سالم از لحاظ روحی و جسمی در نظر گرفت. روحیه برتری‌جویی و تخریب گری به گونه‌ای قوت می‌گیرد که جان سایرین بی‌ارزش خواهد شد زیرا فرد اجازه کشتن سربازان خود را پیدا می‌کند. ضمن اینکه تخریب کردن مساوی با کسب غنیمت و امتیاز بیشتر است، موفقیت مساوی با بالا رفتن سطح بازی و پذیرفتن سطح بالاتر مساوی با تخریب بیشتر است. در کلش آف کلنز هر چه سطح موفقیت فرد بازی‌کننده بالاتر خواهد رفت میزان استرس و اضطراب او افزوده می‌شود زیرا هیجان بیشتری برای ادامه بازی و رسیدن به مراحل بالاتر پیدا می‌کند به گونه‌ای که اکثر شرکت کنندگان این بازی معتقدند در مراحل پایین‌تر راحت‌تر می‌توان از این بازی صرف نظر کرد، اما هرچه به مراحل بالاتر نزدیک می‌شوند، قدرت انصراف از ادامه بازی را از دست خواهند داد. سطح خودآگاهی در این بازی کاهش پیدا میکند و به همین دلیل فرد متوجه گذر زمان و کاری که انجام داده نیست، معمولاً خطاهای افراد در نتیجه بی‌قراری، خستگی و نداشتن خود آگاهی سر می‌زند، چراکه به واسطه بازی کلش آف کلنز بی‌قرار، خسته و دچار نبود خود آگاهی می‌شود.این بازی تنها به گروه خاصی از افراد آسیب وارد نمی‌کند زیرا همه گروه‌های سنی در شمار طرفداران آن هستند و به همین خاطر هر کدام از این گروه‌ها با آسیب‌های خاص خود مواجه می‌شوند، به عنوان مثال کودکان در مرحله رشد قرار دارند و لازم است به مهارت‌های اجتماعی تجهیز شوند و بازی‌های انفرادی، گروهی و حرکتی و فیزیکی انجام دهند، چراکه کودک سرشار از انرژی است و باید این انرژی را تخلیه کند و همواره شاد و پر نشاط باشد، در حالی که با آلوده شدن به بازی کلش آف کلنز از سپری کردن وقت به منظور آموزش مفاهیم پایه‌ای و اصولی باز می‌ماند و به جای تجربه عینی، تجربه مجازی کسب می‌کند که آسیب رسان است و جنبه‌های رشد یافتگی کودک را مختل می‌کند. در آخر شاید ابزارهای نوین بتوانند تا حدی افزایش آمار طلاق ، سردی روابط خانوادگی را گسترش دهند اما باید از همین وسایل ارتباطی به طرز صحیح استفاده کرد و مراقب بود تا هیچ وسیله ای نتواند بنیان خانواده را حتی سست نماید. وقتی ما والدین الگویی برای فرزندانمان هستیم پس باید فرزندانمان را از همان دوران کودکی با خوب و بد چنین ابزارهایی آشنا نماییم. آرش کوهستانی- روان شناس و پژوهشگر